Arabuluculukuyuşmazlıkların yapılandırılmış çözüm yolu

Arabuluculuk; tarafların, uzmanlık eğitimi almış tarafsız ve bağımsız bir arabulucu eşliğinde bir araya gelerek uyuşmazlıklarına kendi iradeleriyle çözüm aradıkları, 6325 sayılı Kanun'la düzenlenmiş bir uyuşmazlık çözüm usulüdür. Arabulucu karar vermez; tarafların müzakere ederek ortak bir sonuca ulaşmasını sağlar.

İki tür vardır. İşçi-işveren, ticari, tüketici ile kira ve ortaklığın giderilmesi gibi belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır; başvurulmadan açılan dava usulden reddedilir. Bunların dışındaki elverişli tüm uyuşmazlıklarda arabuluculuk ihtiyaridir, yani tarafların isteğine bağlıdır.

İşçi-işveren uyuşmazlıkları (işe iade, işçilik alacakları ve tazminatlar), konusu bir miktar para olan ticari davalar, tüketici mahkemesinde görülen uyuşmazlıklar ile 1 Eylül 2023'ten itibaren kira, komşu hakkı, kat mülkiyeti ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıklarında arabuluculuk dava şartıdır. Tarımsal üretim sözleşmelerinden doğan davalar da kapsamdadır.

Dava şartı arabuluculukta süreç, arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren üç hafta içinde sonuçlandırılır; zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. İhtiyari arabuluculukta yasal bir azami süre yoktur; takvim taraflarca belirlenir ve dosyaların önemli bölümü birkaç oturumda tamamlanır.

Ücret, her yıl yayımlanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne (AAÜT) göre belirlenir. 2026 tarifesinde iki taraflı uyuşmazlıklarda saatlik ücret 1.000-1.500 TL aralığındadır; anlaşma hâlinde ücret, anlaşılan tutar üzerinden kademeli oranlarla (%6'dan başlayıp kademeli olarak düşer) hesaplanır ve tarife asgarisinin altına inemez.

Aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit paylaşılır. Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşamazsa ilk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; iki saati aşan kısım ile anlaşma hâlindeki ücret taraflara aittir.

İhtiyari arabuluculuk talebiyle birlikte ücret avansı yatırılır: aile; kira, komşu hakkı ve kat mülkiyeti; ticari uyuşmazlıklar ile ortaklığın giderilmesinde 5.000 TL, diğer uyuşmazlık türlerinde 3.500 TL. Avans, süreç sonunda hesaplanan arabulucu ücretine mahsup edilir ve iade edilmez; yalnızca süreç ATAM İstanbul'dan veya arabulucudan kaynaklanan bir sebeple hiç başlatılamazsa iade yapılır.

Evet. Anlaşma belgesi tarafları bağlar; üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca yeniden dava açılamaz (HUAK m. 18/5). İcra edilebilirlik şerhi alınan veya taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır ve mahkeme kararı gibi icra edilebilir.

Anlaşma belgesiyle sulh hukuk mahkemesine başvurulur; mahkeme, anlaşma içeriğinin arabuluculuğa ve cebri icraya elverişli olup olmadığını kural olarak dosya üzerinden inceler (HUAK m. 18/2-3). Taraflar, avukatları ve arabulucu belgeyi birlikte imzalamışsa şerh aranmaz; belge doğrudan ilam niteliği taşır (m. 18/4).

Evet; taraflar sürece bizzat veya kanuni temsilcileriyle katılabilir, avukatla temsil zorunlu değildir. Ancak anlaşma belgesinin şerh aranmaksızın ilam niteliği kazanması için tarafların avukatlarının da belgeyi imzalaması gerekir; kapsamlı uyuşmazlıklarda hukuki danışmanlık alınması yararlıdır.

Süreç, anlaşamama sonucunu gösteren Son Tutanak ile kapatılır ve dava yolu açık kalır. Dava şartı arabuluculukta bu tutanak dava dilekçesine eklenir. Süreçte ileri sürülen beyan ve belgeler, sonradan açılacak davada delil olarak kullanılamaz.

Hayır. Taraflarca ileri sürülen görüşler ve öneriler ile sırf arabuluculuk sürecinde hazırlanan belgeler gizlidir; sonraki bir yargılamada delil olarak ileri sürülemez ve bu konularda tanıklık yapılamaz (HUAK m. 4-5). Gizlilik yükümlülüğü arabulucuyu, tarafları ve süreçte yer alan diğer kişileri kapsar.

Hayır, durur. Dava şartı arabuluculukta büroya başvurudan Son Tutanağın düzenlendiği tarihe kadar; ihtiyari arabuluculukta ise sürecin başladığı tarihten sona erdiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m. 16 ve m. 18/A).

Evet. Toplantılar güvenli görüntülü iletişim araçlarıyla çevrimiçi yürütülebilir; farklı şehirlerdeki tarafların aynı gün bir araya gelmesi bu sayede mümkündür. ATAM İstanbul'da oturumlar talebe göre çevrimiçi veya fiziki olarak planlanır.

İhtiyari arabuluculukta taraflar arabulucuyu birlikte ve serbestçe seçer; ATAM İstanbul'da seçim, uzmanlık alanına göre panel üzerinden yapılır ve taraflar anlaşamazsa atamayı Divan gerçekleştirir. Dava şartı arabuluculukta görevlendirmeyi adliye arabuluculuk bürosu yapar; ancak taraflar sicile kayıtlı bir arabulucu üzerinde anlaşmışsa o arabulucu görevlendirilir.

Med-Arb; önce arabuluculuğun denendiği, anlaşma sağlanamazsa aynı dosya bütünlüğü içinde tahkime geçilen hibrit bir yöntemdir. ATAM İstanbul Med-Arb Kuralları uyarınca tahkim safhasına geçiş için, arabuluculuk safhasının başlamasından itibaren kural olarak sekiz haftalık sürenin dolması gerekir.

ATAM İstanbul'da başvuru, çevrimiçi başvuru sihirbazı üzerinden birkaç dakikada oluşturulur; sekreterya karşı tarafı sürece davet eder. Başvuru öncesinde 30 dakikalık ücretsiz ön görüşme randevusu alarak sürecin uyuşmazlığınıza uygunluğunu değerlendirebilirsiniz.